Sistem javne uprave

 

1. Nadzor nad radom lokalne samouprave

U jedinicama lokalne samouprave građani/ke neposredno ili preko izabranih predstavnika odlučuju o pitanjima lokalnog značaja. Njihov položaj je uređen Zakonom o lokalnoj samoupravi. Jedinice lokalne samouprave su opština, grad i grad Beograd, koji ima poseban ustavni položaj uređen posebnim zakonom (Zakon o glavnom gradu).

Opštine i gradovi obavljaju dve vrste poslova: poslove izvornog (sopstvenog) delokruga i poverene poslove:

Izvorni poslovi

To su poslovi od neposrednog interesa za građane, utvrđuju se Ustavom i/ili zakonom i u vezi sa tim poslovima, lokalna samouprava uživa potpunu samostalnost (npr. komunalne delatnosti, urbanističko planiranje, građevinsko i poljoprivredno zemljište, zaštita životne sredine, lokalni putevi, osnovno obrazovanje, primarna zdravstvena zaštita itd.).

U vršenju izvornih poslova jedinica lokalne samouprave može biti ograničena samo u slučajevima i pod uslovima utvrđenim zakonom, u skladu sa Ustavom. Stoga organi državne vlasti mogu kontrolisati samo da li se poslovi koji su u nadležnosti lokalne samouprave i teritorijalne autonomije vrše u skladu sa Ustavom i zakonom.

Povereni poslovi

To su poslovi iz republičkog ili pokrajinskog delokruga koji se zakonom kojim se reguliše određena oblast poveravaju opštinama radi njihovog efikasnijeg obavljanja (vođenje matičnih knjiga, biračkih spiskova i drugih evidencija, inspekcijski nadzor u oblasti promenta roba i usluga, poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva i sl.).

U vezi sa poverenim poslovima, republika ili pokrajinama zadržavaju pravo kontrole, kao kada te poslove obavljaju organi državne uprave. Takođe, zakonom kojim je povereno vršenje određenih poslova, predviđeno je i ko vrši nazor nad istima.  Procenjuje se da se oko ¾ svih propisa primenjuje na lokalnom nivou.

Prema važećem Zakonu o lokalnoj samoupravi organi opštine/grada su:

  • skupština opštine/grada,
  • predsednik opštine/gradonačelnik,
  • opštinsko/gradsko veće i
  • opštinska/gradska uprava.

Predsednik opštine/gradonačelnik i opštinsko/gradsko veće su nosioci izvršne funkcije, a skupština opštine/grada je predstavničko telo koje donosi opšte akte.

Od svih organa i tela lokalne samouprave, građani/ke su najčešće u kontaktu sa opštinskom/gradskom upravom, jer je ona zadužena za upravnu funkciju – rešavanje o pravima i obavezama građana/ki – i izvršavanje propisa kojima su regulisani svi poslovi lokalne samouprave (izvorni i povereni).

Dakle, radi obavljanja izvornih i poverenih poslova JLS donose brojne akte, pojedinačne (najčešće rešenja u upravnom postupku) i opšte (statut, budžet, i drugo).

Pojedinačna upravna akta (rešenja kojima se priznaje/ne priznaje neko pravo ili se nameće obaveza) opštinska uprava donosi u posebnom postupku koji je propisan zakonom (tzv. upravni posttupak), a ovi akti podležu kontroli zakonitosti i celishodnosti putem žalbe u upravnom postupku ili u slučaju da neko smatra da je upravni akt koji se odnosi na njega nezakonit, odnosno da su nezakonitim upravnim aktom povređena njegova prava, putem tužbe u upravnom sporu.